Frost á Fróni

Reyndi að finna frosinn sjó til að mynda... Sá úr Smáraturni að Kópavogurinn virtist að mestu frosinn. Komst samt ekki þangað að mynda vegna umferðaröngþveitis. Fannst merkilegast að fjörur eru víða frosnar með botninum... einhvers konar grunnstingull sem ég þekki frekar úr ám.

Það er búið að vera frost og sjó hefur lagt en ekki þarna. Klaki hefur hins vegar myndast á botninum og hefur líklegast gerst vegna breytinga á sjávarstöðu á flóði og fjöru.

Af Facebook

Gígur í Hafnarfjalli

Drónamynd af "gígnum". Skarðsheiðin í bakgrunni og til að skynja stærð fyrirbærisins þá ætti að vera hægt að sjá fólk innan barmanna neðarlega til vinstri á myndinni - er svo smátt að það þarf að smella á myndina til að fá það fram.
Fór í áhugaverða göngu í dag með Þrautseigum Léttfeta FÍ, að sérkennilegri gígmyndun í Hrossatungum austan Hafnardals í Hafnarfjalli. Var með dróna með og veit um einhverja sem vilja sjá myndirnar.

Jarðfræðifyrirbrigði sjást oft ekki almennilega nema úr lofti eða jafnvel utan úr geimnum. Þegar við vorum inni í gígskálinni þá var þetta bara einhvers konar dalkvos og ekkert endilega neitt svo sérstök. En með því að lyfta sér aðeins upp þá kemur þessi sérkennilegi gígur - sem þó er eiginlega alls ekki gígur - betur í ljós.

Það sem e.t.v. er merkilegast við þessa jarðfræðilegu myndun er kannski hvað það hafa verið lagðar fram ótrúlega fjarstæðukenndar tillögur um þessa myndun. Það sem var ótrúlegast sem ég hef séð er að þetta sé myndað á jökulskeiði fyrir um 100 þúsund árum og þar var þessu lýst fannst mér, eins og myndun á móbergsstapa því eldgosið hafi náð uppúr jöklinu. Eitthvað þykist ég vita um móbergsstapa en sá ekki neitt af því sem ég á að geta séð í móbergsstapa. Nálægt dæmi reyndar um mjög jökulsorfinn móbergssapa eru Botnssúlurnar og það er ekki mikið líkt með Botnssúlum finnst mér og þessum hrygg þarna í Hrossatungum með þessari sérkennilegu hringmyndun.

Um aldur Hafnarfjallsmegineldstöðvarinnar er það að segja að svæðið hafi verið virkt fyrir 4-6 milljón árum síðan og að megineldstöðin hafi verið að byggjast upp seinni hluta þess tímabils. Þessi hringmyndun er beint yfir miðju Hrossatungu-innskotsins sem er gabbró og þetta hefur þá í doktorsritgerð Hjalta Franzsonar verið talið vera einhvers konar keilugangainnskot þaðan - eða innskot sem varð einvhern veginn svona sívalningslagað. Gabbró innskotið kennt við Hrossatungur er þar talið með því síðasta sem gerðist í eldvirkni Hafnarfjallseldstöðvarinnar og er tengt við öfugt segulmagnað berg frá segulskeiði Nunivak 4.33-4.09 milljón ára gamalt. Hringinnskotið er hins vegar dólerít, þ.e. basísk kvika sem hefur storknað talsvert hraða en það er er í Gabbró innskotinu en allt saman sambærileg efnasamsetning og venjulegt basalt. Hvort að þetta innskot hafi náð til yfirborðs svæðisins fyrir rúmum 4 milljón árum síðan held ég að sé ómögulegt um að segja en þar sem líklega fæst innskot verða að eldgosi – þá finnst mér það ólíklegra en hitt. Varðandi það að þetta sé myndað í móbergi þá reyndar skoðaði ég ekki bergið þarna í kring þannig að ég get ekki sagt mikið um það en ég tel það ekkert allt of líklegt að það sé móberg. Ef innskotið er meira en 4 milljón ára gamalt þá er bergið sem það gekk i gegnum ennþá eldra en það eru almennt ekki til mikil gögn um jöklunarskeið á Íslandi. Það elsta sem ég hef séð er um 4 milljón ára gamal. Móberg getur hins vegar auðvitað vel myndast í vatni almennt og þarna á svæðinu hefur verið staðsett stærðarininar öskjuvatn í Hrossatungum og þar norður af. Á þeim jarðfræðikortum sem ég hef séð þá er samt ekki merkt móberg þarna neins staðar sérstaklega en það kann líka að stafa af því að þar var verið að greina meira storkubergið sjálft en móbergið. Það að þarna á óvirku svæði um 4 milljón ár, hefði verið eldgos við upphaf síðasta jökulskeiðs væru stórtíðindi í jarðfræði Íslands!

Kenningin um að þetta sé gígur eftir loftstein stenst síðan ekki á neinn hátt þar sem þá ættu að vera þarna steindir sem myndast við háan þrýsting en eru ekki. Eins þá eru veggir innskotsins lárétt stuðlaðir sem bendir eindregið til þess að þetta hafi storknað eins og það er og væntanlega ofan í jörðinni.

Varðandi gosgíginn aftur að þá eru gosgígarnir yfirleitt byggðir upp af gjalli sem getur svo harðnað saman en myndi held ég aldrei fá útlit eins og þessi gígmyndun í Hrossatungum er. Um hvort það megi telja þetta gíg, þá út frá því að orðið gígur sé ekki endilega tengt eldgosi heldur frekar útliti fyrirbærisins á stærri skala – sem er þá einhvers konar hola eða dæld og með einhverjum börmum helst – þá er þetta hikstalaust gígur. Og það sem ég er að skrifa hér er að mestu byggt á rannsóknum Hjalta Franzsonar sem skrifaði doktorsritgerð um þessar eldstöðvar fyrir næstum hálfri öld og rannsóknum sem hafa verið gerðar í framhaldi af því og þá MS rigerð Moneer Fathel Alnethary frá 2018.


Skýringamynd Hjalta Franzsonar, sem er líklegast upphaflega í doktorsitgerð hans um svæðið. Láréttir stuðlnarnir (columnar jointing [horizontal] ). Ég fann á vef upplýsingar sem eiga að vera frá Hjalta:
Þetta er afar sérstæður gígtappi, um 240 x 140 m. Ytra byrðið er fallega lárétt stuðlað dólerítlegt innskot. Þykkt þessa ellipsulagaða lags er 10-20 m. Það sem er undarlegt er að innri skilin eru fínkorna sem bendir til að þar séu skilin á tappanum. Hvað er fyrir innan í miðhlutanum er ekki ljóst þar sem ekki sést í berg. Þessi sérkennilega myndun er í "móbergfyllingu" öskjunnar í Hafnarfjalli og hefur líklegast rofist þar niður um 200-300 m frá yfirborði öskjunnar.

Svæðið gjarnan kallað Hrossatungur og gígurinn oft kenndur við þær. Fjallshryggurinn þar sem Svartitindur er hæstur heitir svo einnig Rauðuhnúkafjöll. Gígurinn sjálfur hefur hins vegar mér vitanlega ekki neitt nafn fyrir utan að vera þá gígurinn í Hrossatungum.


Hér að neðan er kort sem sýnir gönguleiðina sem var farin en þetta var ferð með FÍ: Lettfeta.
Færsla af Facebook

Hagafellsjökull austari mældur

Fyrir viku var það Hagafellsjökull vestari en núna var það Hagafellsjökull austari. Tækifærið gripið föstudagseftirmiðdag því veðurspáin slæm fyrir helgina og ekki víst að það verði hægt að komast aðrar helgar fyrr en í nóvember. Ekki var lagt í að plata neinn með að þessu sinni, því e.t.v. líklegasta fólkið til að komast með engum fyrirvara var erlendis.

Landslagið sem kemur undan jöklinum sem opin bók og nýjar blaðsíður að bætast við þó hop á eystri jöklinum hafi verið minna en oftast. Þessi jökull hefur þó hopað mjög hratt síðustu árin og frá því við hófum að mæla hann fyrir 15 árum er hann búinn að hopa vel yfir 2 km. Á eftir að fara betur yfir mælinguna en hann er núna að hopa innan við 50 metra á ári.

Loftmynd sem sýnir líklegast malarás, esker á miðri mynd sem er myndað við rennandi vatn undir jökli. Hægra megin eru svo jökulkembur, flutes. Sveigjan á þeim sýnir skriðstefnu jökulsins og hvernig hann hefur dreift úr sér niður við vatnið. Jökullinn var að hopa frá þessi svæði á árunum 2010 til 2015.

Hagafellsjökull vestari

Við röltum tveir saman, ég og minn bróðir, Gunnar Sigurðsson að Hagafellsjökli vestari núna um helgina og mældum hvort hann hefði nú haldið áfram að hopa. Komin tvö ár frá síðustu ferð og fyrstu niðurstöður segja að hann hafi hopað um 127 metra á þessum tveimur árum. Það er talsvert!

Á leið að jöklinum. Gangan er alltaf að lengjast þar sem jökulsporðurinn er að fjarlægjast ár frá ári! Gengið er frá Línuveginum.

Hér sést hvar jökuljaðarinn var mældur þetta árið, þ.e. 2022. Ekkert var mælt þarna árið 2021 en árið 2020 var einungis neðsta totan í lóninu komin undan jöklinum. Skv. fyrstu mæliniðurstöðum þá er hop jökulsins á mælilínunni 127 metrar yfir þessi tvö ár sem er þónokkuð sértaklega ef tekið er mið af því að sumarið 2022 var ekkert sérstaklega heitt og talsvert snjóaði yfir veturinn.

Hér sést áin sem er yfirleitt alltaf talað um með ákveðnum greini þ.e. Læmið. Líklega ekkert margir sem vita af því að þessi á sé til en hún kemur úr Vestari Hagafellsjökli og rennur í Hagavatn. Heldur svo áfram sem ein af upptakakvíslum Farsins, sem er þá önnur á sem er oftast höfð með ákveðnum greini einnig.

Jökulkembur í botnurðinni sem hopandi Hagafellsjökull vestar hefur skilað til baka. Þetta er þunn botnurð ofan á hrauni sem hefur að mestu verið undir jökli síðustu árhundruðin. Hefur komið undan jöklinum frá síðasta framhlaupi hans frá árinu 1980. Landformin sem myndast í botnurðinni og þarna sjást kallast jökulkembur eða glacial flutes. Slíkt "röndótt landslag" er nokkuð einkennandi fyrir það sem oft á tíðum kemur undan hopandi jöklum.

GPS kort sem sýnir hop jökulsins síðustu ár. Samanlagt hop síðustu tveggja ára er 127 metrar skv. því sem GPS tækið sagði á staðnum. Það er í góðu meðallagi fyrir þennan jökul. Frá því við fórum fyrst að honum til mælinga árið 2009 hefur hann hopað alls um 850 metra.

Facebookfærsla

Sporðamælingin 2021

Á leiðinni

Það gekk eitthvað frekar illa að komast af stað og GS taldi alveg nóg að leggja af stað seint og um síðir. Hann nennti líklega ekki að hlusta þegar ég var að reyna að útskýra að það væri betra að hafa daginn fyrir sér þar sem ég hefði einnig erindi að skoða aðstæður við Hrafnabjörg vegna áætlaðrar gönguferðar þangað. Aðalmálið þar var að skoða veginn. Eftir á segir GS að ég hafi keyrt eins og vitleysingur - sem er ekkert alveg rétt - en það þurfti að halda vel á spöðunum því við vorum allt of seint á ferðinni. Reyndar er það að einhverju leyti ástæðan fyrir að mér finnst oft eða jafnvel bara oftast best að vera einn á ferð því a.m.k. þegar hann á í hlut þá er endalaust vesen að komast af stað á einverjum skikkanlegum tíma þannig að hægt sé að gera hlutina í rólegheitum - eða einhverjar undarlegar samningaviðræður um hvað við ætlum að vera lengi.

Ég get nú samt ekki neinum um kennt nema sjálfum mér að hafa ákveðið að treysta því að það væri alveg hátt undir Dusterinn sem fékk eftir þessa ferð nafnið Drasler hjá mér. Hann rakst niður á einn lausan stein og þá tjónaðist skynjaradót í honum sem er svo haganlega fyrir komið að það er líklega lægsti punktur undir bílnum... heildar viðgerðarkostnaður uppundir 300 þúsund!

En myndir úr dróna af Hrafnabjargasvæðinu komu hins vegar afar vel út.

Mælingin sjálf

Ef ég man rétt svona ársfjórðungi seinna, að þá gekk þessi mæling ágætlega þannig séð. Við vorum seinir fyrir og því var ekki mikill tími til bollalegginga. Ég var að fljúga drónanum yfir jökuljaðarinn og Gunni þá stikaði eitthvað eftir honum. Ekki mikill tími til neins því miður.

Svo ég taki af Facebbok síðunni minni: Frá síðustu helgi (10. október) þegar við bræður fórum og mældum hop Hagafellsjökuls Eystri. Okkar árlega sporðamæling. Mér sýnist að endanleg niðurstaða á mældu hopi jökulsins frá í fyrra verði 38 m. Ég hafði reyndar gert ráð fyrir talsvert miklu meira hopi en það vill þannig til að núna er einhver herjarinnar tunga niður úr skriðjöklinum þar sem mælilínan er. Þannig að við séum ekki bara að mæla "eitthvað" þá höldum við okkur við mælilínuna.
Facebook færsla úr ferðinni er annars hér: https://www.facebook.com/eirasi/posts/10226334827458083

Það bar annars helst til að í þessari ferð þá endurheimtust vettlingar!

Skráð inn löngu eftirá, í janúar 2022... en set þessa færslu bara á 10. október 2021 en þá var farið í þessa jöklasporðamælingu :-)

Gosferð hin fimmta, 12. juní 2021

Það lak aðeins úr gígnum eða hrauntjörninni á einhverra mínútna fresti en annars var þetta með friði og spekt að þessu sinni.

Ég hálfskammast mín fyrir litla frammistöðu en ég fór bara í fimmta sinn að eldgosinu við Fagradalsfjall um síðustu helgi. Kominn einn og hálfur mánuður síðan ég var þarna síðast og talsvert er þetta orðið með öðru sniði en var. Þetta var dálítið eins og hvert annað túristasvæði og minnti dálítið á Geysi í Haukadal stemningin. Og svo hefur bæst við talsvert mikil þotuumferð. Mér sýnist að flestar millilandaflugvélar lækki flugið yfir gosstöðvunum.

Var einn að þvælast og í raun á heimleið frá því að skoða bíl á Selfossi sem ég ætlaði e.t.v. að kaupa en er víst núna úr sögunni því ég keypti mér eitthvað allt annað.

Hraunið er ammars komið út um allt og ekkert hægt að komast að gígnum sem vellur aðeins úr en sýnileg virkni var lítil fannst mér. Hraunið er að verða þokkalega myndarlegt en þetta er í fyrsta skipti sem mér fannst að orðið "ræfilslegt" ætti e.t.v. við eitthvað af upplifuninni.

Dróninn flaug að gígnum. Helst vakti athygli grænleiti bletturinn sem ég hélt fyrst að væri óbrennishólmi en mér var svo sagt af þeim sem eru með svæðið í betri vöktun að þetta sé það sem stendur uppúr af upphaflega gígnum. Það segir mér líka að þessi gígur er svona hér um bil þar sem var var vinsælast að sitja og horfa á gosið á fyrstu dögum þess.

Hraunslettuskammtur númer 4: 21. apríl 2021

Séð yfir aðal áhorfendasvæðið þar sem hraunið rennur um lægsta skarð úr Geldingadal í austurátt. Í bakgrunni sést þagnaður gígurinn frá öðrum í páskum en þar vinstra megin glyttir í nyrsta gígin af þeim fjórum sem eru þar með góða virkni.

Fjórða ferðin að skoða eldgosið, 21. apríl 2021. Eiginlega sú erfiðasta. Fórum bræður hjólandi austan Fagradalsfjalls, leiðina sem flestir reyndar fjallahjóla skilst mér. Of miklar brekkur fyrir minn smekk enda ég hálf útkeyrður eftir vinnuálag síðustu daga, ekki búinn að borða almennilega og með einhvern magaverk. En það kemur málinu ekki við því við vorum að skoða eldgos.

Höfðum reyndar eiginlega báðir gert ráð fyrir að fara beint inn í Meradali sem átti að vera án mikillar hækkunar, skilja bara hjólin eftir þar og ganga að gosstöðvunum þar fyrir ofan. Ég var með track sem var sótt bara á Strava og svo mættum við Þorvaldi Þórðarsyni sem mælti eindregið með að fara að sem hann kallaði syðri leiðina. Þá komum við í skarð sunnan við Stóra-Hrút og þar vestan við er hraunið núna mest að skríða fram. Þetta tók allt of mikið á fyrir okkar smekkk að drösla reiðhjólum upp allar þessar brekkur.

Séð yfir gossvæðið. Lengst til vinstri er upphaflegi aðalgígurinn í Geldingadal en þar hægra megin eru þeir fjórir gígar sem eru e.t.v. með mesta virkni níuna. Lengst til hægri eða nyrst er svo gígurinn sem opnaðist annan páskadag en er nú þagnaður, a.m.k. í bili. Áhugavert er að fyrir páska þá var aðal áhorfendasvæðið þar sem gígarnir fjórir eru núna og allt það svæði komið á kaf í hraun.

Vorum helst til seint á ferðinni þannig að ég náði ekki að skoða aðstæður af neinu viti. Var auðvitað líka í drónamyndatökum og þetta var allt saman bara einhven veginn og einhvern veginn. Myndin að ofan sýni líklega svæðið hvað best af því sem ég þó náði að gera. Kúlupanorama sem var tekin um svipað leyti og á svipuðum stað líklega sýnir gossvæðið alveg sæmilega.

Myndirnar bera það með sér að vera ekki teknar í góðri birtu en gosið er samt líklega mest fyrir augað þegar það er farið að rökkva. Gossvæðið er annars gjörbreytt frá því ég var þarna síðast á öðrum degi páska. Fyrstu tvö skiptin sem ég fór að skoða gosið á degi þrjú og svo aftur viku seinna var gosið eingöngu í Geldingadal. Það var fyrir um mániði síðan. Á öðrum degi páska fyrir um tveimur vikum var efsti gígurinn sð opnast og hraun fór beint niður í Meradali. Sá gígur er núna þagnaður í bili a.m.k. en nýir gígar milli hans og Geldingadals með hvað mesta virkni. Núna rennur hraun að mestu í litla dalkvos vestan Stóra-Hrúts sem telst líklega vera efri hluti Meradala. Þegar sú kvos fyllist fer hraunið annað hvort í norður ofan í Meradali eða í suður ofan í Nátthagadalinn. Ég ætla áfram að veðja á Meradalina en samt er Nátthaginn vel líklegur líka.

Gengum að gígunum sem opnuðust eftir páska og þurftum þá að fara niður fyrir hrauntotu sem kemur úr Gelgingadal, sjá myndina hér til hliðar. Fórum fyrir hraunið þar sem guli punkturinner. Þessi hrauntota er orðin alveg óvirk og fór ég yfir hana neðst til að prófa að ganga á hrauninu. Það reyndist lítið mál þarna.

Vorum komnir þarna að nýjustu gígunum fjórum borðuðum smá nesti og sáum ljósin hinum megin hverfa hægt og rólega þegar svæðið var rýmt. Stöldruðum eitthvað við og fórum svo til baka. Gengum að hjólunum og það var reyndar frekar þægilegt að hjóla til baka sem var að mestu leyti niður brekkur.

Gígarnir fjórir sem hafa myndast eftir páska og mesta virknin hefur verið í undanfarna viku eða svo.

Á bakaleið eftir að svæðið hafði formlega verið rýmt komum við að opinni hrauná. Hitinn þar sem við sátum þarna fyrir ofan þetta sjónarspil var þannig að það lá við brunasárum á berri húð sem sneri beint að hrauninu. Eingöngu geislahiti því vindurinn stóð frá okkur að hrauninu.

Um hættuástand á gosstöðvum í Fagradalsfjalli

Hér að ofan er kort sem sýnir hætusvæðið sem núna hefur verið skilgreint út af hugsanlegum nýjum sprungum sem geta opnast hvenær sem er. Einnig má sjá þrjár ferðir mínar hingað til sem ég hef farið til að skoða eldgosið og verið í mismunandi miklu návígi eins og greinilegt er.

Blái ferillinn er sá sem farinn var á öðrum goseginum, þegar ekkert hafði verið gefið út um hvar fólk ætti að fara fyrir utan að mælt var með að fólk myndi klöngrast erfiða leið yfir hraunið frá Bláalóninu. Ég ákvað að fara um Nátthagadal, þægilega leið án klöngurs eða mikils bratta. Við vorum meðvituð um að upphaflegar hugmyndir um hvar eldgosið kæmi upp tengdust Nátthaga og því höfðum við varann á þar.

Græni ferillinn var alfarið á ábyrgð almannavarna og viðbragðsaðila sem gáfu út stikaða gönguleið sem þeir aðilar væntanlega töldu öruggasta.

Blágræni (cyan) ferillinn lengst til hægri er svo þegar ég kom að gosstöðvunum úr austri og þyrla Landhelgisgæslunnar ómakaði sig við það að segja mér að svæðið væri rýmt og ég mætti ekki fara nær og þyrfti að koma mér í burtu.

Augljóslega skoðaði ég ekki mikið eldgos þegar ég var rekinn í burtu á svæði sem er fjarstæðukennt að hafi verið hættulegt. En út frá því hvernig græni ferillinn (opinberi ábyrgi ferillinn sem var metinn öruggur væntanlega af yfirvöldum) er borinn saman við bláa ferilinn (útfærður af mér út frá þeim upplýsngum sem ég var með um gosið á öðrum gosdegi) má spyrja má sig hvort það sé ekki bara betra að fólk með þokkalega útivistarreynslu og ágæta þekkingu á jarðvísindum fái að stýra eigin öryggi sjálft án opinberra boða og banna.

Þverganga Venusar

Það var múgur og margmenni í Öskjuhlíðinni!

Svörtu sólgleraugun sem ég fékk í póstifrá Stjörnuskoðunarfélagi Seltjarnarness virkuðu ekki mikið fyrir mig. Sé líklega bara ekki nógu vel og svo var sólin auðvitað líka frekar lágt á lofti. Var reyndar næstum búinn að missa af öllu saman. Hafði verið að fundast í HSSR og var kominn heim og ætlaði að fara að fá mér síðbúinn kvöldmat. Kíkti aðeins á mbl.is og þar var þá verið að troða í mann fréttaefni um þvergönguna. Ég út á bílnum upp í Öskjuhlíð með svörtu sólgleraugun sem ég sá eiginlega ekkert í. Rétt að ég grillti í sólina en ekki sá ég neina svarta bletti. Þá rámaði mig allt í einu í það að ég hef auðvitað tekið fullt af myndum sem eru af sólinni með alveg sæmilegum gæðum. Fór heim og var kominn aftur upp í Öskjuhlíð svona korteri fyrir sólsetur. Og bara nokk sáttur!