Eyjafjallajökull á öðrum degi páska

Það var gengið á Eyjafjallajökul, Skerjaleið á öðrum degi páska þetta árið. Þetta var Hjálparsveitar skáta í Reykjavík ferð sem ég var að standa fyrir sem umsjónarkarl dagskrár sveitarinnar. Var reyndar plan bé og hálft þar sem upphaflega hafði ég nú ekki haft rænu á að hafa neitt á dagskrá en svo var hint um að það Dórinn væri meira en til í að fara með fólk í nokkurra daga snjóbílaferð og þannig ferð því sett á dagskrá. Segjum að það hafi verið plan A. Síðan voru skráningar eitthvað frekar mjög dræmar og því var gert plan B sem voru 3 toppagöngur skíðandi eða gangandi. Tindfjöll, Snæfellsjökull og Eyjafjallajökull. Tindfjöll á skírdegi féllu niður út af veðri og reyndar ekkert of mikilli þátttöku. Snæfellsjökull var farinn á föstudeginum langa í frekar hvössu veðri og svo átti að fara á Eyjafjallajökul á laugareginum. Það var hins vegar óttaleg súldarspá og niðurstaðan sú að fresta fram á annan dag páska þegar von var á betra veðri sem raunin varð. Veðrið reyndar fór langt fram úr öllum spám verð ég að segja!

I went hiking to the famous volcano Eyjafjallajökull last Monday – Easter Monday. It was a tour with my rescue team HSSR but I was kind of responsible for the tour because as I’m taking care of the rescue teams schedule this year and that tour was part of that schedule. It was actually some kind of a part B or even plan C because the first plan was to go on our snowmobile somewhere else but not so many seemed to want to go there. Then we made the decision for some hiking and this was a part of it. The first plan B was to go on Saturday but since the weather wasn’t so good on Saturday we decided to go on Monday instead and that was the good decision. The weather was just great!

Það var gengin Skerjaleið. Mikið magn af GPS tröckum með í för og gerði ég ráð fyrir að fá að fara eitthvað öðru visí Skerjaleið en ég hef farið áður. En þegar á hólminn kom hafði enginn í hópnum farið áður þessar aðrar leiðir en við sem höfðum farið þarna áður höfðum allir farið sömu leiðina upp fram að þessu. Var því ákveðið að leyfa könnunarferðum um ókunnar slóðir að bíða en arkað af stað upp hefðbundið gil. Fyrir þá sem velta fyrir sér hvað um er rætt þá er leiðin sem ég er vanur að fara í gilinu fyrir vestan eða utan Grýtutind. Hin leiðin sem einhver GPS tröck sótt á net sýndu var í gili fyrir austan eða innan Grýtutind ef ekki bara beint yfir hann. Leist mér ekkert of mikið á þær leiðir enda brattlendi þarna yfrið nóg! Gangan gekk ljómandi vel. Vorum eitthvað dálítið kærulaus með línur og fórum ekkert í línuna. Held svo sem að þar sem ég hef aldrei séð sprungur þarna á jöklinum á þessum árstíma og snjórinn virkaði allur mjög öruggur þá hafi það kannski ekki veið fullkomið glapræði en það var dálítið lélegt hjá okkur að vera ekki komin í belti til að vera tilbúin að fara í línu fljótt ef eitthvað myndi bregða út af. það var einhver pissukeppni á milli Hlyns og Hilmars skíðandi um hver kæmist hraðast yfir og ljóst að Hlynur er búinn að massa þetta! Við hin gangandi komum bara í rólegheitunum á eftir. Merkilegt að sjá hvernig jökullinn hefur breyst, sbr. myndirnar tvær teknar af steininum að neðan. Mér sýnist eiginlega að aðfærsluleiðin fyrir ís að jöklinum sé ónýt í bili þannig að það er eiginlega engin fæðing af ís fyrir skriðjökulinn. Miðað við það þá ætti skriðjökullinn að skríða niður undan eigin þunga en hægt og rólega að breytast í dauðís nema hann nái að jafna sig. Á meðan efsti hluti skriðjökulsins er íslaus þá getur hann ekki skriðið fram af neinu kappi.

We were walking the Sker-track up the glacier. Then we begin in steep route, almost some cliff climbing - I know about couple of "experienced" American mountaineers that did not manage to go down there on their way back from the glacier and needed a helicopter rescue. Finally we came to the Guðnasteinn or Goðasteinn (excact name is not well known for the highest parts of that glacier) and there we were able to see over the crater from the year 2010 eruption in Eyjafjallajökull. You can see that photo below. I was there also some years ago almost the same time of the year and you can see the difference. On the lower photo the snow is covering the whole area but now there is a melted spot in the middle of the upper part of the outlet glacier Gígjökull. That means there is not so much ice streaming down to the outlet glacier so it will slow down and eventually become stagnant, dead ice.

Má greinilega ekkert vera að því að blogga þetta enda kominn í próflestur í maí þegar þetta er skráð. En eftir að hafa dvalið aðeins við steininn sem ég veit ekki hvað skuli kalla var arkað eftir hrygg niður á þann skoltinn sem vestar er. Sáum þar yfir Gígjökulinn þar sem hann hverfur niður brattann í áttina að gamla lónstæðinu. Ef einhver verður tíminn og nennan og skrifgetan þá kannski skrifast eitthvað meira hér seinna.

I definitely don‘t have time to finish this blog entry since I should be reading some petrology material for an exam but on the way down we went to the lower peak Ytri-Skoltur where we had view over the middle part of the outlet glacier.

Séð yfir neðri eða miðhluta Gígjökulsins frá líklega Ytri-Skoltur

......

....

Stóri- og Litli-Meitill með Ferðafélagi Íslands

Við gíginn á Stóra_Meitli / On the edge of the crater on top of Stóri-Meitill

Það var farið á Meitla tvo í dag. Stóra- og Litla-Meitil. Gædaferð með Ferðafélaginu, eitt fjall í mánuði. Skemmtileg ferð í vörmu veðri en helvítis roki.

I was doing my monthly guiding work today. The project was to climb two small mountains close to Reykjavik, Stóri-Meitill and Litli-Meitill. The weather forecast was very warm or even hot according to the time of the year. But it became rather windy so the weather was not so extremely good. But at least it was not raining during the hike as it was in the evening in Reykjavik The number of people participating was between 120 and 130 so it was quite a group and we were 6 guiding the group – all guides where members of my rescue team, HSSR.

Jarðfræði svæðisins / The geology of the area

Jarðfræðikort af svæðinu / Geology map of the area
(Kristjan Sæmundsson, Haukur Jóhennesson, Árni Hjartarson, Sigurður Garðar Kristinsson and Magnús Á. Sigurgeirsson, 2010. Jarðfræðikort af Suðvesturlandi, 1:100 0000. Íslenskar Orkurannsóknir)

Stóri- og Litli-Meitill 24. mars 2012: Jarðfræðikort svæðisins. 1: Móberg frá lokum síðasta jökulskeiðs 2: Grágrýti ofan á móbergi 3: Eldra móberg frá fyrri hluta síðasta jökulskeiðs 4: Aðrir grágrýtisflákar 5: Hraun á bilinu 1900 til 2400 ára og þetta hraun er álitið vera 1900 ára gamalt og gengur undir ýmsum nöfnum 6: Nútímahraun, eldri en 2400 ára 7: Dyngjuhraun, eldra en 7000 ára 8: Dyngjuhraun, yngra en 7000 ára Samkvæmt þessu korti sem er nokkuð áreiðanlegt, þá eru Meitlarnir báðir frá seinni hluta síðasta jökulskeiðs og líklega frá lokum þess þegar jökullinn var farinn að þynnast verulega sem sést af því að grágrýtishraunin hafa náð að flæða þar yfir eldra móberg. Það móberg er frá sama ísaldarskeiði (þ.e. á bilinu 50-100 þúsund ára gamalt).

The geology of the area. The photo above is from a very good geology map published by ISOR couple of years ago. The numbers means: 1: Subglacial hyaloclastite from late Weichsel 2: Compound lava on hyaloclastite 3: Subglacial hyaloclastite from early Weichsel 4: Compound lava 5: Lavas, 1900 to 2400 years old. This particular lava is close to 1900 years old. 6: Holocene lavas, older than 2400 years 7: Lava shield, older than 7000 years 8: Lava shield (Holocene), older than 7000 years According to the map, both mountains (Stóri-Meitill and Litli-Meitill) are from late Weichsel and as far as I understand there was lava coming from the crater in Stóri-Meitill. I’m perhaps making some suggestions but I think the lava was flowing over older hyaloclastite ridge that had formed early in Weichsel. My wild guess is that the glacier was retreating at the same time. In the beginning of the eruption the glacier must have covered the area since the eruption end product became subglacial hyaloclastite. But since the lava flowing from the crater did not flow all the way down from the mountain but leave older hyaloclastite areas on lover places in the mountain I think most likely the glacier was still there in the lover part.

The crater on top of Stóri_meitill. It is somewere written the size of it is approximately 300m x 500m - so ti must have been quite an eruption!

Grímarsfell með Ferðafélagi Íslands

Það var aftur gengið á fjall í dag. Fór reyndar á Dýjadalshnúk Esjunnar á þriðjudaginn með HSSR liðum, aðallega nýliðum. En núna var farið á Grímarsfell með Ferðafélaginu hvar ég er að leiðsegja. Skemmtilegt verkefni og til að gleðja mitt geð þá fékk ég nýtt dót frá FÍ, forláta talstöð til að rabba í við hitt fólkið. Er sem sagt orðinn vörslumaður talstöðvar frá Ferðafélaginu.

Ferðin var fín, ennþá fleiri en á Helgafelli síðasta mánuði en alls taldist hópurinn núna vera 138 manns. Dágóður slatti þar á ferð!

Dálítið skondið að þetta er síðan eitt af þeim fjöllum sem ég veit ekki hvað eiga að heita. Ég kalla það yfirleitt Grímarsfell en á kortum stendur ýmist Grímansfell, Grímarsfell, Grimmannsfell, Grímannsfell,

En þar uppi er hins vegar Flatafell, Háihnúkur (eða stórhóll) og Hjálmur (Kollhóll). Er það von að leiðsögumanninum geti vafist tunga um tönn.

Myndír úr ferðinni er með smellingu að neðan:

Aðeins um jarðfræði Grímarsfells

Kortið að ofan fæst stórt ef smellt er á það. Er af Jarðfræðikorti Suðvesturlands, gefið út af Ísor 2010.
On the map you can see Grimarsfell, the mountain we were climbing. You can also see the black triangle line on the upper part of the map. That line is marking the edge of the caldera of Stardalur cerntral volcano. One could quite easily imagine the other edge of the caldera be very close to the mt. Grimarsfell. And also the yellow spot in Grimarsfell is Rhyolite rocks and is most likely originated from partial crystallization or melting in the central volcano… but at the moment, just my suggestion.

Í ágætum jarðfræðipistli þeirra bræðra Örvars og Ævars kom fram að Grímarsfell sé tengt Stardalsmegineldstöðinni en miðað við jarðfræðikort Ísor að ofan þá sjást öskjubarmar þeirrar megineldstöðvar við Móskarðahnúka handan Mosfellsdalsins. Miðað við sveigjuna á öskjubarminum þá má ætla að Grímarsfellið hafi verið nálægt öskjubarminum hinum megin. Í hlíðum fjallsins eru hraunlög, merkt með grænum lit á kortinu og eru þau hraunlög eldri en efsti hluti fjallsins þar sem er móberg. Samkvæmt jarðfræðikortinu er móbergið eldra en 700 þúsund ára sem passar ef miðað er við að Stardalseldstöðin hafi verið virk fyrir 1-2 milljón árum síðan. Grímarsfellið er því í raun sambland af því að vera móbergsfjall og rofinn jarðlagastafli. Mosfellið sem er yngra er hins vegar móbergsfjall í heild sinni, ólíkt öðrum fjöllum á svæðinu.

Here is some information about the geology of Grimarsfell. First I must give some explanation in English, what this is all about. Above is an explanation of a hiking tour where I was one of the guides to a small mountain called Grimarsfell, close to Reykjavik. It is a part of a one year long project from The Icelandic travelling club, “Ferðafélag Íslands” were people climb one mountain each month. And now I will give you some geology information about that mountain. First, the mountain is related to the Stardalur central volcano and the mountain itself is a small volcano. The twins who are among other people guiding with me found somewhere the Stardalur central volcano was active one and two million years ago and from the geology map above one can see the volcanic tuff on the top of the mountain is older than 700ka (ka=thousands of years) that is from before the brunhes (paleomagnetism) epoch. But the lower part of the mountain is made of basaltic lavas but eroded by the ice age glaciers. I do not have exact information about when this area was covered by ice for the first time but Hvalfjordur, the next fjord that is very close was covered by ice more than two million years ago. So I would say this mountain is a combination of a hyaloclastite mountain and eroded basaltic lava stack. PS I’ writing this English both to be informative for people reading the blog but also for practicing my English – so feel free to comment about geology, use of English and everything!