Játningin

... eftir Ólaf Jóhann Ólafsson

Mín játning er eiginlega bara sú að ég ákvað um áramótin að lesa a.m.k. eina almennilega bók fyrir hvern mánuð ársins 2023. Það hefði átt að vera auðvelt í janúar þar sem ég gaf sjálfum mér þá bók í jólagjöf frá síðasta jólabókaflóði sem mig langaði mest til að lesa. Það var Játningin efrir Ólaf Jóhann Ólafsson.

það gerðist einhvern veginn alveg óvart að ég fór að lesa bækur eftir Ólaf Jóhann. Fyrir margtlöngu þegar hann var að byrja að skrifa bækur þá fundust mér þær ofmetnar og óáhugaverðar þó ég hefði í raun aldrei lesið neina þeirra. það var bara fólk sem ég taldi vera með svipaðan bókmenntasmekk og ég, sem lýsti bókunum hans sem frekar óháugaverðum. Svo einvhern tímann fyrir ekkert mörgum árum var mér eitthvað sagt frá einnig bók eftir hann og þá bók las ég og ætli það hafi ekki verið Sakramentið sem kom út 2017. Síðan hef ég líklegast lesið hverja einustu bók eftir hann.

En um Játninguna þá var ég eitthvað lengi að komast inn í bókina og það var ekki fyrr en í flugvél á leið til Kaupmannahafnar á síðasta degi janúarmánaðar sem ég byrjaði eitthvað að lesa. Ég laut lestrarins í botn og lesturinn bjó til hauga af hugrenningartengslum hjá sjálfum mér. Bæði var það að bókin gerist í Austur-Evrópu og er um fólk þar á 9. áratugnun, rétt nokkrum árum áður en ég var að þvælast í Prag sumarið 1990 og svo í Berlín 1991. Aðalpersónan gerði það sem ég gerði ekki, að læra ljósmyndun þannig að hausinn á mér var eiginlega kominn einhver rúm 30 ár afturábak. Ég var svona næstum farinn að finna lyktina af framköllunarvökvanum þegar ljósmyndarinn í bókinni var að framkalla filmurnar sínar og hugurinn einnig kominn í Austur-Berlín sem ég náði í skottið á, nokkurn veginn síðustu daga þeirrar borgar.

Bókin vel skrifuð fannst mér og gerðist á mörgum tímum eins og bækur Ólafs gera yfirleitt. Hún var spennandi en í endann þá leystist spennan ekkert alveg og eiginlega þá getur maður alveg áfram haft sögupersónurnar í hausnum á sér og velt því fyrir sér hvað hafi svo orðið um þær.

Það sem svona helst truflaði mig í gegnum bókina að sumt sem sumir gerðu var einvhern veginn svo mikið á skjön við það sem eitthvað vit væri að gera að það eiginlega eyðilagði skynsemina í bókinni. En það var líklegast sú persóna bókarinnar sem - kannski sem betur fer - ég tengdi ekki endanlega við.

Jarðarför

Erla Guðrún: 28. maí 1929 – 14. janúar 2023.

Það var hringt að morgni laugardags 14. janúar og í símanum var Kolla. Erla er dáin. Ég þá á leið í ferð sem leiðsögumaður út á Reykjanes og margt hugsað í þeirri ferð sem annars var hin ágætasta á alla lund.

Jarðarför á miðvikudegi 25. janúar frá Víðimýrarkirkju. Lítil og mjög sérstök fjölskylduathöfn í hinni afar litlu kirkju. Við fórum fimm saman á stóra jeppanum Ragnildar og Kristjáns: við systkinin, mamma og Ragnheiður sem kom frá Danmörku. Komum kvöldið áður og fórum í heimsókn til Hrafnhildar og gistum svo á hótelinu í Varmahlíð.

Þegar þau systkinin frá Syðra-Vallholti falla frá, þá er einhvern veginn eins og ekki bara hluti minnar sögu og ættar sögunnar heldur einhvern veginn á stærra samhengi líka. Erla var þvílíkt merkileg manneskja, sveitastelpa úr litlu koti í Skagafirði freistar gæfunnar í Bandaríkjunum og kemst vel áfram. Endar svo æfina aftur á heimaslóðunum.

Sérkennilegasti hluti útfararinnar fyrir mig var þegar verið var að bera kistuna út úr kirkjunni í lok athafnarinnar. Við bræður fengum það hlutverk en kirkjan er það þröng að það komast ekki nema tveir að bera á sitt hvorum endanum. Líklega varla pláss yfir handleggina á manni með hluðum kistunnar. Raunar hefur það gerst að kistan hafi verið of stór og þurft að saga af hankana eða hvernig sem því var bjargað. En við bræður vorum þarna með hana Erlu í fanginu út úr kirkjunni og með aðra útfarargesti til sitt hvorrar hliðar. Við bræður ef ég man rétt eitthvað lítillga laskaðir á sitt hvorri hliðinni en vorum svo öfugum megin við að bera kistuna áfram út í kirkjugarðinn.

Það sem ég síðan sá einhvers staðar, sem einhver skrifaði eða kannski bara sagði var að sá sem sat aftast í kirkjunni var eitthvað að hugsa um hvort það þyrfti ekki að opna dyrnar áður en við kæmum með kistuna aftur kirkjuganginn, þá, á óútskýrðan hátt fuku dyrnar upp. Hvort þar hafi sál Erlu verið að taka af skarið er eitthvað sem enginn veit.
----------------------
Færsla á Facebook

Frost á Fróni

Reyndi að finna frosinn sjó til að mynda... Sá úr Smáraturni að Kópavogurinn virtist að mestu frosinn. Komst samt ekki þangað að mynda vegna umferðaröngþveitis. Fannst merkilegast að fjörur eru víða frosnar með botninum... einhvers konar grunnstingull sem ég þekki frekar úr ám.

Það er búið að vera frost og sjó hefur lagt en ekki þarna. Klaki hefur hins vegar myndast á botninum og hefur líklegast gerst vegna breytinga á sjávarstöðu á flóði og fjöru.

Af Facebook

Skíði á Hólmsheiði

Búinn að vera upptekinn annars vegar í vinnu og hins vegar að njóta vetrarins. Búinn að stunda Hólmsheiðarskíðasporið flesta daga. Fyrst núna í dag sem ég komst í einhverri birtu. Alltaf gaman en alveg helvíti napurt því það var vindgustur í frostinu núna.
Var annars að vígja nýjar gönguskíðabrækur en þær gömlu voru orðnar þannig að það var eiginlega bara hægt að nota þær í myrkri!

......

Af Facebook

Foss í Lambárgili á Fellsmörk

Það var svona dagur í dag... leitað að fossum sem almennt enginn hefur séð nema fuglinn fljúgandi... af þeim útsýmisstöðum sem ég fann... sést sá flottasti fannst mér best þarna...

Það var sem sagt farið í Fellsmörk. Svona eftirá (skrifað 4. febrúar 2023) þá var það sem ég ætlaði aðallega að gera að finna foss sem ég sá úða frá þegar ég var að þvælast þar síðasta haust. Foss sem ég er ekki alveg viss um að ég hafi séð áður - og raunar hef ég grun um að það hafi afar fáir séð þennan foss því það er mjög erfitt að komast að honum almennilega - ef ekki bara nær ómögulegt. ......

"Útsýnisstaðurinn" að fossinum... ofarlega í þessu gljúfri má sjá örlítið í eitthvað hvítt friss... og það er fossinn. Áin heitir Lambá. Þetta sjónarhorn sem ég kreisti þarna fram var svona með þeim háskalegri sem ég hef lagt mig í... það mátti ekkert mikið út af bregða þar sem ég sat þarna þannig að ég fengi ekki að kynnast ánni frekar harkalega,

Séð yfir gljúfrið þar sem fossinn er. Þar sem ég sat þarna á gilbrúninni hafði ég enga möguleika á að sjá í fossinn. Heyrði aðeins í honum en sá ekki neitt. Sá reyndar varla ofan í gilið þarna án þess að hrapa fram af.
Það má samt líklega sjá kindagötur þarna hægra megin við ána og þar hefur eflaust einhver farið einhvern tímann.

Hvernig er að komast að fossinum sést á þessari mynd. En ég held að eina leiðin til að sjá fossinn almennilega án þess að vera fljúgandi sé að fara að honum upp gljúfrið en þá þarf að komast upp neðri fossinn sem sést á þessari mynd. Það er eitthvað brölt að komast að honum, þ.e. þeim neðri en það er væntanlega vel gerlegt. Hugsanlga hef ég komið þangað einhvern tímann fyrir löngu síðan. En til að komast áfram þarf að klifra klettinn við fossinn eða eiginlega bara í honum.
Hugsanlega er þó einhver möguleiki að komast að honum í brekkurnar líklega frekar hægra megin á myndinni.

Facebook færsla 27.11.2022

Gígur í Hafnarfjalli

Drónamynd af "gígnum". Skarðsheiðin í bakgrunni og til að skynja stærð fyrirbærisins þá ætti að vera hægt að sjá fólk innan barmanna neðarlega til vinstri á myndinni - er svo smátt að það þarf að smella á myndina til að fá það fram.
Fór í áhugaverða göngu í dag með Þrautseigum Léttfeta FÍ, að sérkennilegri gígmyndun í Hrossatungum austan Hafnardals í Hafnarfjalli. Var með dróna með og veit um einhverja sem vilja sjá myndirnar.

Jarðfræðifyrirbrigði sjást oft ekki almennilega nema úr lofti eða jafnvel utan úr geimnum. Þegar við vorum inni í gígskálinni þá var þetta bara einhvers konar dalkvos og ekkert endilega neitt svo sérstök. En með því að lyfta sér aðeins upp þá kemur þessi sérkennilegi gígur - sem þó er eiginlega alls ekki gígur - betur í ljós.

Það sem e.t.v. er merkilegast við þessa jarðfræðilegu myndun er kannski hvað það hafa verið lagðar fram ótrúlega fjarstæðukenndar tillögur um þessa myndun. Það sem var ótrúlegast sem ég hef séð er að þetta sé myndað á jökulskeiði fyrir um 100 þúsund árum og þar var þessu lýst fannst mér, eins og myndun á móbergsstapa því eldgosið hafi náð uppúr jöklinu. Eitthvað þykist ég vita um móbergsstapa en sá ekki neitt af því sem ég á að geta séð í móbergsstapa. Nálægt dæmi reyndar um mjög jökulsorfinn móbergssapa eru Botnssúlurnar og það er ekki mikið líkt með Botnssúlum finnst mér og þessum hrygg þarna í Hrossatungum með þessari sérkennilegu hringmyndun.

Um aldur Hafnarfjallsmegineldstöðvarinnar er það að segja að svæðið hafi verið virkt fyrir 4-6 milljón árum síðan og að megineldstöðin hafi verið að byggjast upp seinni hluta þess tímabils. Þessi hringmyndun er beint yfir miðju Hrossatungu-innskotsins sem er gabbró og þetta hefur þá í doktorsritgerð Hjalta Franzsonar verið talið vera einhvers konar keilugangainnskot þaðan - eða innskot sem varð einvhern veginn svona sívalningslagað. Gabbró innskotið kennt við Hrossatungur er þar talið með því síðasta sem gerðist í eldvirkni Hafnarfjallseldstöðvarinnar og er tengt við öfugt segulmagnað berg frá segulskeiði Nunivak 4.33-4.09 milljón ára gamalt. Hringinnskotið er hins vegar dólerít, þ.e. basísk kvika sem hefur storknað talsvert hraða en það er er í Gabbró innskotinu en allt saman sambærileg efnasamsetning og venjulegt basalt. Hvort að þetta innskot hafi náð til yfirborðs svæðisins fyrir rúmum 4 milljón árum síðan held ég að sé ómögulegt um að segja en þar sem líklega fæst innskot verða að eldgosi – þá finnst mér það ólíklegra en hitt. Varðandi það að þetta sé myndað í móbergi þá reyndar skoðaði ég ekki bergið þarna í kring þannig að ég get ekki sagt mikið um það en ég tel það ekkert allt of líklegt að það sé móberg. Ef innskotið er meira en 4 milljón ára gamalt þá er bergið sem það gekk i gegnum ennþá eldra en það eru almennt ekki til mikil gögn um jöklunarskeið á Íslandi. Það elsta sem ég hef séð er um 4 milljón ára gamal. Móberg getur hins vegar auðvitað vel myndast í vatni almennt og þarna á svæðinu hefur verið staðsett stærðarininar öskjuvatn í Hrossatungum og þar norður af. Á þeim jarðfræðikortum sem ég hef séð þá er samt ekki merkt móberg þarna neins staðar sérstaklega en það kann líka að stafa af því að þar var verið að greina meira storkubergið sjálft en móbergið. Það að þarna á óvirku svæði um 4 milljón ár, hefði verið eldgos við upphaf síðasta jökulskeiðs væru stórtíðindi í jarðfræði Íslands!

Kenningin um að þetta sé gígur eftir loftstein stenst síðan ekki á neinn hátt þar sem þá ættu að vera þarna steindir sem myndast við háan þrýsting en eru ekki. Eins þá eru veggir innskotsins lárétt stuðlaðir sem bendir eindregið til þess að þetta hafi storknað eins og það er og væntanlega ofan í jörðinni.

Varðandi gosgíginn aftur að þá eru gosgígarnir yfirleitt byggðir upp af gjalli sem getur svo harðnað saman en myndi held ég aldrei fá útlit eins og þessi gígmyndun í Hrossatungum er. Um hvort það megi telja þetta gíg, þá út frá því að orðið gígur sé ekki endilega tengt eldgosi heldur frekar útliti fyrirbærisins á stærri skala – sem er þá einhvers konar hola eða dæld og með einhverjum börmum helst – þá er þetta hikstalaust gígur. Og það sem ég er að skrifa hér er að mestu byggt á rannsóknum Hjalta Franzsonar sem skrifaði doktorsritgerð um þessar eldstöðvar fyrir næstum hálfri öld og rannsóknum sem hafa verið gerðar í framhaldi af því og þá MS rigerð Moneer Fathel Alnethary frá 2018.


Skýringamynd Hjalta Franzsonar, sem er líklegast upphaflega í doktorsitgerð hans um svæðið. Láréttir stuðlnarnir (columnar jointing [horizontal] ). Ég fann á vef upplýsingar sem eiga að vera frá Hjalta:
Þetta er afar sérstæður gígtappi, um 240 x 140 m. Ytra byrðið er fallega lárétt stuðlað dólerítlegt innskot. Þykkt þessa ellipsulagaða lags er 10-20 m. Það sem er undarlegt er að innri skilin eru fínkorna sem bendir til að þar séu skilin á tappanum. Hvað er fyrir innan í miðhlutanum er ekki ljóst þar sem ekki sést í berg. Þessi sérkennilega myndun er í "móbergfyllingu" öskjunnar í Hafnarfjalli og hefur líklegast rofist þar niður um 200-300 m frá yfirborði öskjunnar.

Svæðið gjarnan kallað Hrossatungur og gígurinn oft kenndur við þær. Fjallshryggurinn þar sem Svartitindur er hæstur heitir svo einnig Rauðuhnúkafjöll. Gígurinn sjálfur hefur hins vegar mér vitanlega ekki neitt nafn fyrir utan að vera þá gígurinn í Hrossatungum.


Hér að neðan er kort sem sýnir gönguleiðina sem var farin en þetta var ferð með FÍ: Lettfeta.
Færsla af Facebook

Króatían

10. október 2023: Á toppi Dinara þar sem við fórum hæst.

Svo einhverju sé haldið til haga þá var þetta fyrsta ferð mín til útlanda án þess að vera bara í vinnunni í dálítið mörg ár. Síðast líklega árshátíðarferð 2017 ætli það hafi ekki verið og svo aftur árshátíðarferð 2022 en núna tókst mér að vera með í lengingunni á ferðinni. Það var farið í tvær ljómandi fjallgöngur. Hæsta fjallið Dinara fyrst og svo tveimur dögum seinna líklega Biokava fjallið sem er aðeins lægra en samt meira krefjandi og þannig séð meira æfintýri. Hvorugt samt neitt klifur eða þannig heldur bara göngutúrar.

Svo var það árshátíð og Dubrovnik og auðvitað breyttist þetta í vinnuferð á síðasta degi þegar ég fór til Danmerkur á heimleiðinni á fund - sem reyndar var áhugaverður á Dragør.

Sett inn 5-FEB-2023